Xét nghiệm ADN trong phòng chống tội phạm hoạt động thế nào?

Từ dấu vết sinh học đến hồ sơ ADN

Phòng xét nghiệm tách ADN khỏi mẫu, đo lượng ADN, khuếch đại các vùng di truyền cần khảo sát bằng PCR rồi xác định các alen tại nhiều locus STR. Tổ hợp các alen tạo thành hồ sơ ADN dùng để so sánh.

Một lượng mẫu rất nhỏ đôi khi vẫn tạo được hồ sơ, nhưng độ nhạy cao cũng làm tăng yêu cầu chống nhiễm. ADN của người thu mẫu, người xử lý vật chứng hoặc người đã chạm vào bề mặt trước đó đều có thể xuất hiện nếu quy trình không được kiểm soát.

Ba dạng kết quả chính

Loại trừ có nghĩa hồ sơ mẫu tham chiếu không phù hợp với dấu vết ở một hoặc nhiều vùng di truyền theo tiêu chí phân tích. Không loại trừ có nghĩa các đặc điểm quan sát được phù hợp, nhưng cần thống kê quần thể để diễn giải mức độ hiếm của sự phù hợp đó.

Chưa đủ kết luận có thể xảy ra khi ADN quá ít, bị phân hủy, mẫu chứa hỗn hợp của nhiều người hoặc chưa có mẫu tham chiếu phù hợp để so sánh.

Một hồ sơ ADN phù hợp có thể hỗ trợ xác định nguồn của dấu vết. Nó không tự cho biết dấu vết được để lại vào thời điểm nào, bằng cách nào hoặc hành vi cụ thể đã xảy ra.

Chuỗi bảo quản mẫu vì sao quan trọng

Chuỗi bảo quản ghi lại ai đã thu, niêm phong, nhận, vận chuyển, mở và phân tích vật chứng ở từng thời điểm. Khoảng trống trong chuỗi này có thể làm giảm khả năng chứng minh mẫu trong phòng xét nghiệm chính là mẫu được thu tại hiện trường.

• Chụp ảnh, ghi vị trí và mô tả vật chứng trước khi thu.
• Dùng phương tiện bảo hộ và dụng cụ riêng để hạn chế nhiễm chéo.
• Làm khô hoặc bảo quản theo loại mẫu; tránh nhiệt, ẩm và ánh sáng không phù hợp.
• Niêm phong, gắn mã và ghi nhận mọi lần bàn giao.

Khác gì với xét nghiệm ADN hành chính

Xét nghiệm ADN hành chính thường xác định quan hệ huyết thống cho khai sinh, nhận cha mẹ con hoặc thủ tục tương tự. Mẫu được thu có định danh và chuỗi bảo quản, nhưng câu hỏi cần trả lời là quan hệ sinh học giữa những người tham gia.

ADN pháp y hình sự thường bắt đầu từ dấu vết chưa biết nguồn, có thể bị phân hủy hoặc trộn lẫn, và được đánh giá trong bối cảnh điều tra. Hai quy trình cùng sử dụng kiến thức di truyền nhưng không thể thay thế hồ sơ, thẩm quyền và yêu cầu pháp lý của nhau.

Nguồn dùng để cập nhật bài

Quy trình và cách diễn giải được đối chiếu với tài liệu DNA Evidence: Basics of Analyzing và Possible Results from Testing của National Institute of Justice. Yêu cầu pháp lý cụ thể tại Việt Nam cần được xác nhận với cơ quan có thẩm quyền.